12 lat samodzielności. Ogród, który wyodrębnił się z PZD, odpowiada na Wasze pytania

12 lat samodzielności. Ogród, który wyodrębnił się z PZD, odpowiada na Wasze pytania

Kiedy zarząd ROD zastanawia się nad wyodrębnieniem, zwykle wracają te same pytania: czy będzie więcej pracy, czy starczy pieniędzy, czy miasto się nie odwróci, czy działkowcy nie będą żałować. Łatwo odpowiadać na nie teorią — my postanowiliśmy zrobić inaczej i pojechać do ogrodu, który tę drogę ma już za sobą.

ROD Dańdówka w Sosnowcu to około 250 działek — jeden z 11 ogrodów wyodrębnionych spośród 32 ogrodów działkowych w mieście. Wyodrębnił się ze struktur PZD w 2014 roku i funkcjonuje samodzielnie od dwunastu lat. Usiedliśmy z prezesem zarządu — działkowcem od ponad trzydziestu lat, który prowadzi ogród od początku samodzielności — i zadaliśmy mu wprost te pytania, które słyszymy najczęściej.

Poniżej zapis tej rozmowy.

W którym roku ogród wyodrębnił się z PZD i jak wyglądał przebieg zebrania?

Wyodrębnienie nastąpiło w 2014 roku — tuż po wejściu w życie ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Zarząd skrzętnie to wykorzystał, zanim PZD zdążył opracować skuteczne mechanizmy blokowania. Zebranie zostało starannie przygotowane: z odpowiednim powiadomieniem działkowców, gotowym projektem statutu i powołanym komitetem założycielskim. Zmieniono przy tym nazwę ogrodu — z dawnego ROD Cedler na ROD Dańdówka (nawiązując do nazwy dzielnicy), co dodatkowo utrudniło identyfikację działań przez delegaturę PZD. Zebranie przebiegło sprawnie — padł zaledwie jeden głos wstrzymujący się.

Czy PZD próbował zablokować wyodrębnienie?

Praktycznie nie. Delegatura sosnowiecka PZD była w tamtym czasie stosunkowo życzliwa, a kierownik delegatury, wedle relacji prezesa, sam chciał się pożegnać z systemem. Brak reakcji centrali wynikał z elementu zaskoczenia — żaden inspektor z okręgu nie wiedział o planowanym zebraniu. Jedynym incydentem odnotowanym w podobnych ogrodach (nie w Dańdówce) był przypadek, gdy delegat PZD zabrał dokumenty z zebrania — bezprawnie, a był jedynie działkowcem, a nie osobą uprawnioną do reprezentacji.

Jakie były główne powody decyzji o wyodrębnieniu?

Prezes wskazał kilka kluczowych motywów: (1) Poczucie, że cały majątek tworzony składkami działkowców — instalacja wodna i elektryczna, budynki, wyposażenie — należy formalnie do PZD w Warszawie, a nie do ogrodu. (2) Ingerencja delegatury PZD w sprawy zarządu — zmiana prezesów czy zarządów bez konsultacji z działkowcami, przy byle pretekście. (3) Brak autonomii decyzyjnej i konieczność uzyskiwania zgód na najprostsze działania. (4) Postrzeganie PZD jako organizacji kierowanej przez jedną osobę w stylu 'kultu jednostki', gdzie nikt nie odważa się protestować. (5) Nadzieja na uwłaszczenie — poczucie, że jeśli ogród jest 'nasz', to i działki są 'nasze'. (6) Konieczność odprowadzenia wysokich składek do władz PZD przy dużych potrzebach finansowych ogrodu.

„Najważniejszym argumentem to jest wolność. Wolność podejmowania decyzji, wolność zarządzania. Wszyscy dążą do suwerenności. Tak samo ten ogród łatwiej się nim zarządza, jak jesteśmy samodzielni.” — Prezes ROD Dańdówka

Ile kosztuje obsługa księgowa jako samodzielne stowarzyszenie?

Ogród korzysta z zewnętrznego biura rachunkowego. Koszt miesięczny wynosi ok. 400 zł, w zależności od ilości dokumentów. Dla porównania: w strukturach PZD opłata za obsługę OFK (Ośrodka Finansowo-Księgowego) wynosi średnio 25–30 zł od działki rocznie — co przy 250 działkach to ok. 6 000–7 500 zł rocznie. Biuro rachunkowe jest więc wyraźnie tańsze. Prezes podkreślił, że współpraca jest prosta: faktury i dokumenty kasowe składane są do biura w jednym skoroszycie, a bilans roczny nie nastręcza problemów.

Ile wydajecie na obsługę prawną?

W ciągu ponad 10 lat samodzielności ogród korzystał z usług adwokata tylko raz — w jednej konkretnej sprawie. Na co dzień zarząd radzi sobie samodzielnie, wspomagając się dostępnymi przepisami i praktyką. Prezes zaznaczył: 'Nic złego się nie dzieje — problemy i konflikty staramy się rozwiązywać w formie ugody.' Porównując do PZD, gdzie abonament na usługi prawne jest elementem składki ogólnozwiązkowej — oszczędność jest realna.

Ile kosztowały Was zbędne obowiązki w PZD, których teraz nie ma?

Prezes wymienił kilka uciążliwości: comiesięczne narady prezesów w delegaturze (czas + koszty dojazdu), obowiązkowe inwentaryzacje z absurdalnymi wymogami (liczenie szklanek, naczyń, każdego przedmiotu w kuchni), dzielenie się przychodami ze świetlicy z okręgiem, i opłaty ogólnozwiązkowe odprowadzane do centrali. Wszystkie te koszty — finansowe i czasowe — odpadły po wyodrębnieniu, ogólnie panująca biurokracja.

Kluczowe liczby

Czy po wyodrębnieniu jest więcej pracy administracyjnej dla zarządu?

Mniej — to jednoznaczna odpowiedź prezesa. Zniknęły comiesięczne narady w delegaturze, szczegółowe inwentaryzacje majątku na potrzeby PZD, konieczność uzyskiwania pełnomocnictw i zgód na każde działanie. Zarząd pracuje 'po swojemu' — w swoim czasie, według własnych priorytetów. Prezes podsumował: 'Odpada dużo roboty związanej z biurokracją i raportowaniem.' Jedna istotna zmiana: do sądu rejestrowego trzeba samodzielnie składać dokumenty przy zmianach w zarządzie — ale to jednorazowe czynności, nie permanentny ciężar.

Jak zorganizowana jest praca zarządu — ile osób, wynagrodzenia?

Zarząd liczy 5 osób, komisja rewizyjna 3 osoby. (plus jedna dokooptowana). Skład jest wyjątkowo stabilny — praktycznie od momentu wyodrębnienia w 2014 roku, ze zmianami wynikającymi jedynie z naturalnych przyczyn (m.in. śmierć jednego z członków). Zarząd pracuje społecznie, pobiera świadczenia na pokrycie kosztów własnych (paliwo, czas, prace fizyczne). Prezes wraz z innymi członkami zarządu aktywnie angażuje się w prace na terenie ogrodu — koszenie, zbieranie śmieci, naprawy furtek, przycinanie drzew.

Co z dokumentacją, uchwałami, rejestrem działkowców — czy to nie jest problem?

Dokumentacja prowadzona jest tradycyjnie — karty działkowców w formie papierowej oraz elektronicznej, odczyty liczników (woda, prąd) raz w roku, ręcznie w arkuszach kalkulacyjnych. Ogród nie korzystał dotąd z dostępnych systemów np. programu Kompleks, uznając go za zbyt przestarzały i jednostanowiskowy, co ogranicza jego funkcje. Prezes jest otwarty na wdrożenie nowoczesnego oprogramowania do zarządzania ogrodem — dostrzega potrzebę usprawnienia komunikacji z działkowcami (aktualnie korespondencja mailowa, indywidualna).

„Samo wyodrębnienie powoduje, że nawet jak ogród funkcjonuje tak, jak funkcjonował, zarząd ma więcej autonomii, więcej czasu, może na własnych zasadach to prowadzić i ma mniej roboty.” — Mateusz Macianty, PZ ROD (podsumowanie rozmowy)

Czy relacje z miastem pogorszyły się po wyodrębnieniu?

Wręcz przeciwnie. Miasto Sosnowiec traktuje ogród jak każdą inną organizację pozarządową — bez preferencji dla PZD. Co więcej, jako samodzielne stowarzyszenie ogród może aplikować bezpośrednio o dotacje gminne i marszałkowskie, bez konieczności uzyskiwania pełnomocnictwa od PZD. Uregulowanie użytkowania gruntu (po wyodrębnieniu ogród uzyskał decyzję o użytkowaniu) przebiegło sprawnie i bez komplikacji. Prezes potwierdził: 'Byliśmy traktowani przychylnie. W Sosnowcu nie ma zagrożenia, że prezydent grunty przeznaczy deweloperom.'

Czy jako niezależne stowarzyszenie łatwiej aplikować o dotacje?

Zdecydowanie tak. Ogrody wyodrębnione mają osobowość prawną i reprezentują się samodzielnie — nie potrzebują pełnomocnictw OZ PZD. Ogród PZD musi czekać na pełnomocnictwo, które nie zawsze jest udzielane na czas lub w ogóle. ROD Dańdówka wielokrotnie pozyskiwała środki z Urzędu Marszałkowskiego w Katowicach (m.in. na 2 km sieci wodociągowej), z Urzędu Miasta Sosnowiec (36 000 34153 zł w ostatnim rozdaniu) oraz z funduszy dla nowych organizacji pozarządowych (m.in. komputer i wyposażenie biurowe). W miejskim konkursie grantowym dla ogrodów, aż 9 z 17 beneficjentów to ogrody wyodrębnione — nieproporcjonalnie więcej niż ich udział w ogóle ogrodów.

Ogrody PZD nie mają osobowości prawnej — wszystko muszą robić przez pełnomocnictwo. My samodzielnie to robimy i możemy od razu złożyć wniosek. — Prezes ROD Dańdówka

Czy wprowadzono nowy regulamin dostosowany do potrzeb ogrodu?

Tak, choć zmiany nie były rewolucyjne — prezes ocenił, że akty prawne PZD były na tyle dopracowane, że nie wymagały całkowitej zmiany. Wprowadzono jednak zmiany odpowiadające lokalnym potrzebom: kwestie wysokości ogrodzenia, zasady dotyczące grillowania i zadymienia, szczegółowe wymogi lokalizacji wodomierzy blisko granic działki. W statucie wprowadzono możliwość powoływania tzw. 'Przedstawiciela Działkowców' — czyli pełnomocnika, zgodnie z art. 11 pkt 4 ustawy Prawo o stowarzyszeniach.

Jak wygląda kwestia wysokości żywopłotów i ogrodzeń — archetyp regulaminowych sporów?

Prezes skomentował wprost, że wymóg 1 metra ogrodzenia między działkami jest 'bzdurą' nieprzystającą do śląskiej kultury ogrodowej. W ROD Dańdówka stosuje się podejście pragmatyczne — zasady są dostosowane do rzeczywistości, a zarząd skupia się na dialogu zamiast formalizmu. Prezes dodał, że preferencje są lokalne: na Śląsku i w Zagłębiu ogrodzenia między działkami bywają najwyższe w Polsce, a próba ich ograniczenia spotka się z oporem.

Czy działkowcy żałują wyodrębnienia? Czy pojawia się chęć powrotu do PZD?

Ani razu w ciągu 12 lat. Prezes potwierdził: 'Nigdy, jeszcze ani razu nie było takiego głosu, że „szkoda”. Frekwencja na zebraniach utrzymuje się na normalnym poziomie, a relacja z działkowcami opiera się na bezpośrednim kontakcie. Zarząd sam pracuje fizycznie na ogrodzie — działkowcy to widzą i doceniają. Prezes przyznał, że za plecami zawsze może być coś powiedziane, ale otwartych protestów czy żalu nie odnotowano.

Jak rozwiązywane są konflikty z działkowcami?

Priorytetem jest rozmowa i ugoda — zarząd stara się unikać drogi sądowej, bo jest kosztowna i czasochłonna. Wysyłane są upomnienia do działkowców zalegających z opłatami. Przypadki trudne (np. opuszczona działka z murowanym domkiem, zaginioną użytkowniczką) są eskalowane do sądu, ale procesy trwają latami. Prezes przyznał wprost: 'Brakuje narzędzi do egzekucji' — jest to problem systemowy, wspólny dla wszystkich ogrodów (PZD i niezależnych).

Czy działkowcy zainteresowani są nabyciem działek? Jak postrzegają samodzielność ogrodu?

Ogród ma dużą listę chętnych na działki. Nowi zainteresowani są dobrze nastawieni do formy stowarzyszeniowej — prezes wskazał, że jednym z najlepszych argumentów jest komunikat: 'To wszystko jest nasze — rury, budynki, wyposażenie. Ci, którzy tu płacili przed tobą, to budowali. W PZD to wszystko należało do Warszawy.' Argument własności przemawia do nowych działkowców, a jednorodna opłata przy zmianie działki (zamiast podziału na 'rodzinę' i 'obcych') uprościła procedury.

„Nie brakuje nam żadnego parasola — i nie chcemy parasola, bo mamy swój parasol. Wiemy jakie jest prawo, jak go przestrzegać, jak się z niego wywiązywać.” — Prezes ROD Dańdówka

Co prezes uważa za największy sukces wyodrębnienia?

Wolność. Prezes wielokrotnie wracał do tego słowa: wolność podejmowania decyzji, wolność zarządzania, brak 'kagańca' w postaci decyzji PZD. Ogród może elastycznie ustalać zasady, samodzielnie zawierać umowy z dostawcami usług, aplikować o dotacje bez pośredników. Prezes dodał: 'Zarządzanie jest lżejsze, bo robimy to po swojemu.'

Czego żałujecie lub co zrobilibyście inaczej?

Prezes nie wskazał istotnych żalów. Zaznaczył, że chętnie zaangażowałby się w budowę federacji samodzielnych ogrodów sosnowieckich — struktury nieformalnej, która pozwoliłaby na wspólny głos przy ewentualnych zagrożeniach lub w relacjach z miastem. Próba powołania takiej federacji natrafiła na opór innych ogrodów, które obawiały się, że to 'wejście tylnymi drzwiami' do czegoś w stylu PZD. Ogród utrzymuje nieformalne relacje z innymi wyodrębnionymi ogrodami w Sosnowcu — wzajemne doradztwo w bieżących sprawach.

Co powiedzieliby zarządowi ROD, który waha się i boi wyodrębnienia?

'Wchodźcie w to' — takie było jednoznaczne przesłanie prezesa. Dodał: 'Skoro jestem żywym przykładem, że to się opłaca. Dla mnie to jest swoboda podejmowania decyzji, że jest się ogólnie samodzielnym, że nie jest się obwarowanym jakimiś dziwnymi decyzjami obcych struktur.' Prezes podkreślił, że działkowcy nie żałują, skarg nie ma, a ogród normalnie funkcjonuje od 12 lat — to najlepsza odpowiedź na obawy.

Gdybyście mogli cofnąć czas — podjęlibyście tę samą decyzję?

Prezes odparł krótko: „Bez wahania tak”. Wyraził też szerszą wizję: ogrody powinny tworzyć lokalną federację, by mieć siłę wspólnego głosu na trenie gminy bez centralnego zarządzania w stylu PZD. Wskazał, że model zarządzania ogrodami przez zakłady patronackie (przedwojenne) lub gminy mógłby być lepszy niż scentralizowana organizacja PZD.

Zastanawiacie się nad tym samym w swoim ogrodzie?

Historia ROD Dańdówka pokazuje, że samodzielność nie musi oznaczać kłopotów — pod warunkiem, że całą drogę dobrze się przygotuje. Wyodrębnienie to przede wszystkim poprawnie przeprowadzona procedura: od zebrania, przez statut, po rejestrację w KRS.

PZROD — Profesjonalne Zarządzanie ROD — pomaga ogrodom działkowym przejść tę drogę krok po kroku, a także wspiera je w bieżącym zarządzaniu i pozyskiwaniu dotacji. Jeśli Wasz zarząd chce dowiedzieć się, jak takie usamodzielnienie wyglądałoby w Waszym przypadku, chętnie odpowiemy na pytania.